Mentale kracht in de sport: een placebo-effect?

Door
Paul Oude Vrielink
14 september 2016 09:25
Mentale kracht in de sport: een placebo-effect?
Het begon allemaal met een bier-sessie: op een zomeravond wat praten over hardlopen, ons afvragend wat nu exact de reden is dat sommige lopers alle grenzen slechten en altijd weer als een feniks uit de as herrijzen, terwijl andere lopers om elk klein pijntje een halfjaar uit de running zijn, of al twintig jaar teren op die ene grootse prestatie van toen.

Het placebo-effect, een korte verkenning

Naar huis fietsend bedacht ik dat het iets met ‘geloof in jezelf’ te maken kon hebben. Geloof in eigen kunnen. Het woord ‘placebo-effect’ kwam bij mij op: een gunstig of genezend effect na toediening of gebruik van een niet-werkzame stof of behandeling. Ik vond de volgende documentaire [1]:

 

De interessantste passages: 
  • -Placebo-operaties (nep-operaties) vanwege kniepijn. De patiënten blijken te genezen, en kunnen een jaar later, wanneer hen verteld wordt dat ze helemaal niet geopereerd zijn, dit maar amper geloven.
  • -Een depressie geneest met een placebo (uit onderzoek blijkt dat de werking van antidepressiva voor 80% uit placebo-effect bestaat). 
  • -Ziekten die genezen door suggestie. Tochten naar Lourdes werken prima.
  • -Angst (bijvoorbeeld sociale angst) kan verdwijnen. In dit kader is ook [3] briljant. Kijken!
  • De kracht van suggestie is kennelijk enorm groot. Geloof in eigen kunnen, mentale kracht, beïnvloedt zoals we allemaal wel weten in grote mate onze gedrag, prestaties, en succes. 

Het placebo-effect in de sport

Onmiddellijk zie ik voor me: neus strips, kinesio tape, compressie sokken, cafeïne, bietensap, EPO… elk van deze (al dan niet verboden) hulpmiddelen hebben effect, dat deels uit daadwerkelijke werking, deels uit placebo-effect bestaat. 

Een korte opsomming:

  • 1.Gewichtheffers die een pilletje (suiker, placebo) kregen waarvan hen verteld was dat het een steroïde (doping) was, tilden ongeveer 4% meer. Zelfs als de gewichtheffers expliciet verteld werd dat het pilletje een placebo was en alleen suiker bevatte, tilden ze tóch nog meer. 
  • 2.Een onderzoek aan de universiteit van Glasgow. Vijftien goed getrainde lopers kregen het fictieve middel OxyRBX toegediend. Het middel zou de toevoer van zuurstof aan de spieren verbeteren, net als EPO. De lopers, met een gemiddeld persoonlijk record van 39 minuten op de 10 kilometer, moesten het middel een week lang zelf toedienen. Vooraf en na afloop moesten ze een test over 3 kilometer afleggen. Ze bleken hun prestaties te hebben verbeterd met 1,2 procent. Op een afstand van 10 kilometer is dat een verschil van bijna een halve minuut. 
  • 3.Het interessante artikel [2] gaat over placebo-effect van cafeïne op fietsprestatie. Deelnemers werd verteld dat ze een placebo, of 4.5 mg/kg cafeïne, of 9 mg/kg cafeïne kregen. In werkelijkheid kregen ze allen een placebo. Resultaat: wielrenners aan wie verteld was dat ze een placebo kregen, presteerden daarna iets slechter; de 4.5mg wielrenners gingen harder, en de 9mg groep ging nóg harder.  

Suggesties voor onze hardlooptraining en -trainers

De rechttoe rechtaan benadering. 
De trainer kan met een bus nep-pillen naar de training komen, zelfs vertellen dat het een placebo is, en suggereren dat men met het placebo harder gaat lopen met minder pijn (of ‘later verzuren’ of een andere suggestie). Het lijkt te gemakkelijk, maar de onderzoeksresultaten zeggen dat dit werkt. 

De trainer kan uiteraard ook aanbevelen: bietensap, cafeïne, en dergelijke. De hardlopers geloven de trainer (autoriteit) en voilà, resultaat.

Het trainingsproces sturen via suggestie. 
Vertel als trainer dat de het schema zorgvuldig ontworpen is en dat men het slechts hoeft te volgen. Vertel de lopers hoe ze de training gaan uitvoeren en hoe ze zich zullen voelen na de training. Welke suggestie kies je als trainer?

  • a)"Deze training zal je morgen wat stijve benen geven, maar ze zullen krachtig voelen. Over drie dagen zullen je benen super zijn", duidelijk en positief.
  • b)"Deze training vergroot het risico op overtraining. Misschien zal je je 3 dagen moe voelen, het kan zijn dat we over een grens zijn gegaan en er meer afgebroken dan opgebouwd is maar dat nemen we op de koop toe”, zaait twijfel.

Interpretatie van vermoeidheid en pijn

De factoren pijn en vermoeidheid blijken in de diverse placebo onderzoeken bij uitstek ‘placebo-gevoelig’, uitermate beïnvloedbaar. En laten deze factoren nu net een heel belangrijke rol spelen in de dagelijkse training. Echte pijn die erop duidt dat iets stuk is mag je niet negeren, maar er is ook pijn die door de ene loper ‘lekker’ wordt genoemd terwijl de andere loper bijna huilend aan de kant staat door exact dezelfde pijn. Neem als trainer de zorg weg over dit soort pijn, vertel bijvoorbeeld dat de training een ‘voltreffer is’, gezien de mate van pijn.

Ook vermoeidheid is zo’n merkwaardige factor. Ik weet uit eigen loopervaring dat sommige weken in de marathontraining uiterst vermoeiend zijn: je staat moe op en moet dan nog 20 km trainen die dag. Ik beschouwde dat gevoel altijd als ‘fijn, ik zit nu ongeveer goed qua trainingsbelasting’, maar er zijn lopers die dan meteen twee rustdagen gaan nemen en wachten tot ze niet meer moe zijn. Dat werkt niet altijd goed. Vermoeidheid hoort er soms ook gewoon bij en is niet erg: een prima suggestie.

Een uitstapje: het 14k – SportRusten schema
Ik vermoed dat een deel van de werking van dit schema bestaat in "het geloof in het wonderschema”. Dit geloof drukt vermoeidheid tijdens de marathon weg waarna deze succesvol uitgelopen wordt. Het geloof versterkt zichzelf: anderen zien het succes, geloven hierin, en doen het zelf ook. 

Een mooi, zelfversterkend proces. Misschien moeten de traditionele marathontrainers en –lopers gewoon meer geloven in hun eigen goed doordachte schema’s. Ze goed kunnen uitleggen, er helemaal achter staan, dit overbrengen op hun atleten. Er successen mee halen. Deze duidelijk en helder beschrijven en zodoende tegenwicht bieden tegen het ook werkende 14k-schema. 

’t Is maar een suggestie.

[1] ‘Placebo: Cracking the code’: https://www.youtube.com/watch?v=QvbQnMvhQFw
[2] Cafeine and cycling performance: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17146324
[3] Derren Brown fear and faith placebo: https://www.youtube.com/watch?v=y2XHDLuBZSw


  • Deel dit artikel
  • Facebook
  • Twitter
  • LinkedIn
  • Google+
  • Mail dit artikel:
  • Mail
Auteur
Paul
Paul Oude Vrielink
Paul  Oude Vrielink

Paul Oude Vrielink



Is looptrainer bij Groningen Atletiek/loopgroep Roden. In het dagelijks leven is hij technisch specialist bij een groot softwarebedrijf. Vanuit zijn achtergrond als trainer (sinds 1988) en marathonloper (sinds 1983) schrijft hij schema's, artikelen, en levert hij adviezen. Hierbij combineert hij recente (wetenschappelijke) inzichten met eigen ervaring. 

Verplicht Verplicht
Verplicht


Verplicht

Reload Image
  • Nog geen reacties aanwezig.

Loopkalender

29
mei