Steeds meer vrouwen gaan hardlopen maar in de jaren 60 waren hardlopende vrouwen op straat geen gebruikelijk beeld. De positie van de vrouw in atletiek is lange tijd ondergeschikt geweest aan die van de man. Maar die dominantie begon eind jaren 60 af te brokkelen. En net zoals Aletta Jacobs, Emmeline Pankhurst en in latere tijd Margaret Thatcher, kende ook de atletiekwereld haar iconen van de emancipatie….
Het zwakke geslacht?
Tot aan de jaren 60 was het algemene geloof dat vrouwen niet in staat waren lange afstanden hard te lopen. De marathon was al sinds het begin hét domein van mannen, hoewel er soms wel een vrouw mee liep, buiten de wedstrijdreglementen om. Deze tijden werden echter niet officieel erkend en vrouwen die hardliepen bleven lange tijd een zeldzaamheid. Dit zou gaan veranderen in de jaren 60. Het feminisme kende een bloeitijd en vrouwen werden (geleidelijk) steeds meer als gelijke behandeld. De atletiekwereld veranderde langzaam mee, maar de marathon bleef een exclusief domein van mannen. Tot 1966…..
Boston Marathon
Als een van de meest bekende én prestigieuze marathons ter wereld, was de marathon van Boston in 1966 al 70 jaar een begrip. Vele mannen liepen in de Amerikaanse stad topprestaties. Mannen, want vrouwen mochten niet deelnemen. In 1966 besloot een jonge Amerikaanse echter dat ze de marathon wilde gaan lopen. Roberta Gibb wilde zich inschrijven voor de editie van dat jaar, maar ontving van de koersdirecteur een brief waarin stond dat vrouwen ongeschikt waren om lange afstanden te lopen. Dit deed Gibb besluiten stiekem mee te doen. Op de dag van de race kleedde ze zich aan als man en toen het halve peloton weg was, sprong ze tussen de andere lopers en liep de race uit. Nadat ze gefinisht was (2/3 van het veld achter zich latend) werd ze bejubeld door de pers en leek het vooroordeel van zwakke vrouwen definitief verleden tijd. Niets was minder waar…
Het jaar van de doorbraak
De tijd van Gibb werd, omdat ze niet ingeschreven stond (maar ook omdat ze een vrouw was) niet meegerekend door de organisatie. Om een officiële tijd te krijgen was het dus noodzakelijk om geregistreerd te staan voor de race. Maar….als vrouw kon je je niet inschrijven! In New York was er een jonge vrouw die de marathon in Boston wou lopen, maar dit ook officieel wilde doen. Roberta Gibb nam ook deel aan de editie van 1967, maar het was Kathrine Switzer die in dat jaar definitief de emancipatie van vrouwen binnen de marathonwereld in gang zette. Als jonge studente (aan Syracuse University) was ze (officieus) onderdeel van de crosscountry ploeg. Omdat ze alleen uit mannen bestond, mocht ze niet aan officiële wedstrijden deelnemen. Geïnspireerd door de verhalen van haar coach wilde ze echter toch meedoen aan de marathon in Boston, en toe hij overtuigd was dat ze het aan zou kunnen, schreven ze haar in. Omdat vrouwen niet ingeschreven konden worden, gebruikten Switzer haar initialen. De dag voor de race vertrok de groep vanuit Syracuse naar Boston, klaar om geschiedenis te schrijven….
19 April 1967
De dag van de race, 19 april, Patriot’s day in Boston. Hoewel bang alsnog uitgesloten te worden, ontweek Switzer de controle voor de wedstrijd doordat zij en haar medelopers als team ingeschreven waren. Daarom hoefde alleen de teamcaptain voor de jury te verschijnen, om benodigdheden op te halen. Switzer kon opgelucht haar nummer, nummer 261, opspelden en aan de race beginnen. Tijdens de warming-up kreeg ze veel aandacht. Lopers bleven staan om haar opnieuw te passeren en toen ze eenmaal in de gaten kregen dat ze met een vrouw te maken hadden, reageerden de andere lopers enorm enthousiast. Desondanks waren de andere lopers in haar groepje nog steeds bang dat ze alsnog uitgesloten zou worden. Haar lippenstift en vrouwenkleren zouden Switzer kunnen verraden. De eerste controlepost ging makkelijk, Kathrine liep mee in de stroom lopers en kon ongemerkt doorlopen. Enkele kilometers later werd ze opgemerkt door de pers, die vrolijk foto’s van haar maakten. Tot zover ging alles goed.
‘Weg van mijn race!’
Tijdens de race gebeurde echter dat waar vooral haar trainer bang voor was geweest. Na slechts enkele kilometers pakte een official Kathrine vast en riep venijnig naar haar: ‘ga weg uit mijn race en geef me die nummers!’. Het bleek een van de hoogste officials van het evenement te zijn en met harde hand probeerde hij Switzer haar nummers afhandig te maken. Er ontstond tumult en haar vriend Tom gaf de directeur (de aanvaller) uiteindelijk een beuk zodat Kathrine en haar groep verder konden. De sfeer was echter veranderd: waar Switzer eerst vriendelijk en vrolijk benaderd was, was de stemming nu compleet omgedraaid. De pers beschuldigde haar ervan een stunt uit te voeren en provoceerde haar door te stellen dat ze toch wel uit zou stappen. Zover kwam het niet, Kathrine Switzer liep op 19 april de marathon van Boston uit en was wereldnieuws. De rol van vrouwen in het lange afstandslopen was begonnen….
Van 1972 tot 1984
Hoewel Gibb en Switzer dus al in de jaren 60 meeliepen met de marathon van Boston, duurde het tot 1972 dat vrouwen officieel deel mochten nemen aan het evenement. In dat jaar konden zij zich voortaan inschrijven voor een van de meest prestigieuze races ter wereld. En dat allemaal dankzij de inzet van deze 2 pioniers. Het zou echter nog ruim 10 jaar duren voordat de marathon voor vrouwen een Olympische Discipline werd. Door inspanningen van onder meer Switzer werd in Los Angeles (1984) voor het eerst de klassieke afstand gelopen door vrouwen. Zonder Kathrine Switzer aan de start (in dienst van ABC als verslaggeefster) maar wél dankzij de Amerikaanse won haar landgenote Joan Benoit. En Gibb? Zij kreeg dertig jaar na dato alsnog erkenning. De organisatie van de Boston Marathon besloot toen dat deze vrouw verdiende herinnerd te worden als winnares. Nu staat ze bekend als winnares van 1966-1968: een terechte eer!
Zonder deze 2 vrouwen had het misschien (en waarschijnlijk) langer geduurd voordat vrouwen de marathon mochten lopen. Maar nog meer dan iconen in de sport, zijn deze 2 dames iconen voor de emancipatie van de vrouw. In een tijd waarin geloofd werd dat vrouwen minder waren én minder konden, lieten zij zien gelijkwaardig te zijn aan mannen. Vandaag de dag worden er zelfs races alleen voor vrouwen gehouden met dank aan deze 2 pioniers!
