In de vorige artikelen over dit onderwerp hebben we gezien, dat een verstoorde menstruele cyclus heel vervelende gevolgen voor de loopster heeft. De botmassa neemt af, waardoor gemakkelijk stressfracturen ontstaan. Bovendien komen er meer blessures voor bij vrouwen met een secundaire amenorroe. Tijd eens te gaan kijken wat geslachtshormonen zoal doen.
Effecten van oestradiol en andere geslachtshormonen.
De werking van hormonen op cellen wordt mogelijk gemaakt doordat ze een binding aangaan met receptoren in de celwand of in de cel zelf. Dit is een heel specifieke zaak. Denk daarbij aan een sleutel (hormoon) en slot (receptor) combinatie, maar dan een, die niet door inbrekers is te kraken. Het hormoon past n.l. alleen maar op die ene receptor. Als die verbinding er is, volgt een cascade van gebeurtenissen in de cel. De receptor van steroid hormonen, de klasse waartoe deze hormonen, maar ook cortisol behoort, bevindt zich in de cel,
De geslachtshormonen en andere steroid hormonen behoren tot een heel speciaal soort hormonen: Ze zijn vet oplosbaar, kunnen daardoor gemakkelijk de celmembraan passeren en ze zijn opgebouwd uit cholesterol!! Juist dit aspect is van groot belang voor de loopster. Vaak word het vetgehalte van de voeding zo laag mogelijk gehouden, maar dat kan leiden tot een tekort aan essentiële vetzuren (omega 3 en 6), waardoor de opbouw van celmembranen verstoord wordt. De vetzuren worden essentieel genoemd omdat we ze niet zelf kunnen maken, we moeten ze uit onze voeding opnemen. Een tekort aan deze vetzuren kan ook leiden tot een verminderde aanmaak van vrouwelijke geslachtshormonen, ondanks het feit, dat het daarvoor nodige ‘slechte’ cholesterol (LDL-cholesterol) nogal eens verhoogd is. Maar er is nog meer en dat hangt samen met de specifieke werking van geslachtshormonen.
Een tekort aan oestrogenen gaat ook gepaard met een tekort aan schildklierhormoon. Dit is een voor het prestatievermogen uiterst belangrijke hormoon. Het zorgt o.a. voor een normale functie van de mitochondria (de energiefabriekjes van de cel), maar het is ook de belangrijkste regulator van andere spierfuncties, o.a. wordt het type spiervezel hierdoor bepaald. Met andere woorden, een tekort aan dit hormoon zal de respons op training volledig teniet doen.
Geslachtshormonen en de spier
Geslachtshormonen zetten de spier aan tot eiwitproductie, m.n. zogenaamde structurele eiwitten. Deze zorgen voor de krachtontwikkeling. Bekend is dat testosteron en de daarvan afgeleide anabolica doen bij hard trainende sporter(st)ers de spiermassa toenemen. Ook oestradiol heeft zo’n anabole functie. Andersom remt cortisol juist de eiwitsynthese, het ‘vecht’ als het ware om dezelfde receptor in de spiercel. Als er dus bij de vrouw te weinig oestradiol wordt aangemaakt, maar zij door te hard trainen, hongeren of andere stress relatief teveel cortisol aanmaakt, dan breekt ze spiereiwit af!! Maar er is nog meer. Alle geslachtshormonen hebben receptoren in de hersenen. Te weinig oestradiol werkt depressiviteit in de hand, iets wat vrouwen in de menopauze maar al te goed weten.
De vrouw in de menopauze
Iets wat duidelijk lijkt te zijn bij de ouder wordende vrouw is de toename in lichaamsgewicht. Vele vrouwen vinden, dat zij als ze in de menopauze komen, dikker worden. De vraag is, of dat door de menopauze komt of niet. Als je kijkt naar het verloop van het lichaamsgewicht tussen b.v. 25 en 60 jaar, dan blijkt dat bij vrouwen met licht overgewicht de grootste gewichtstoename ligt tussen 25 en 34 jaar, maar bij de vrouwen zonder overgewicht ligt de grootste gewichtstoename tussen de 35 en 44 jaar. De menopauze heeft daarop geen invloed. Maar..er verandert veel in de lichaamssamenstelling, m.n. de verdeling van het lichaamsvet. Door de verandering in de geslachtshormoon samenstelling (weinig oestradiol, geen progesteron meer, dus geen luteale fase) neemt de spiermassa van vooral de benen af. De vrijmaking van vetzuren in buikvet en borsten neemt na de menopauze af.
Voorts veroorzaakt het verlies van de luteale fase, een afname in de ruststofwisseling, terwijl de deficiëntie van oestrogenen juist een toename van eetlust veroorzaakt.
Tot slot: De toename van buikvet veroorzaakt een duidelijke gestegen kans op hart- en vaatziekten.
Adviezen voor de jonge vrouw met secundaire amenorroe
Verminder de trainingsomvang! Ga naar de huisarts en laat onderzoeken waarom de menstruatie weg blijft. Deze moet hersteld worden!! Maar er moet ook aandacht besteed worden aan het dieet: Voldoende calorieën, eiwitten en essentiële vetzuren zijn essentieel. Voorts moet het calciumgehalte in de voeding zeker rond de 1500mg/dag zijn. Eventueel kan in overleg met de huisarts besloten worden tot het gebruik van de ‘pil’.
Adviezen voor de postmenopauzale vrouw
Houdt de eetlust in de gaten, eet liever voor Uw gevoel wat te weinig (maar wel gezond). Het calciumgehalte van de voeding moet rond de 1500mg/dag zijn. Krachttraining van vooral de benen, maar ook van de romp- en arm/schouderspieren is niet alleen belangrijk voor het lopen, maar is ook een sterke prikkel voor botaanmaak. Heuveltraining is ook een prima krachttraining voor de benen!
Ook in deze levensfase zijn experimenten gedaan met de anticonceptiepil, waaruit blijkt dat zowel botmassa als psychisch welbevinden hierdoor verbetert. Echter er kleven ook wat bezwaren aan, dus bespreek dat met de huisarts.
Maar vooral…..blijf lopen, liever wat meer dan je voor het wegblijven van de menstruatie gewoon was.
Literatuur
Shangold, M., Mirkin, G. Women and Exercise. F.A. Davis Company, Philadelphia, 1988
Basdevant, A., Bringer, J., lefebvre. Weight, Nutrtion and Hormonal Events in Women. Oxford Univ. Press, 1997
