Een van de lezers en lopers schreef een brief naar ProRun n.a.v. zijn hartfalen en de daarop volgende by-pass operatie. In deze brief stelde hij dat hij zijn probleem niet tijdig had onderkent. Hij dacht, dat de pijn op de borst, die bij het inlopen langzaam weg trok, te wijten was aan conditie gebrek. Het is volgens hem daarom belangrijk om meer te weten te komen of je hart goed functioneert.
Wat is hartfalen?
Het hart en met name haar pompfunctie speelt een uiterst belangrijke rol in ons dagelijks leven en in het bijzonder bij duursporten. Als het hart niet in staat is voldoende bloed uit te pompen voor een bepaalde fysieke belasting, spreken we van hartfalen. Hartfalen blijft een heel belangrijke doodsoorzaak in alle geïndustrialiseerde landen. Met een 5 jaars overleving van slechts 50% overtreft het in ernst menige kanker. Anderzijds is een goed opgebouwde looptraining een probaat medicijn voor patiënten lijdend aan hartfalen. Om dat te begrijpen en op een goede manier in te spelen op de ziekte, moeten we eerst beschrijven wat hartfalen eigenlijk is.
Eigenlijk zegt de naam het al: De pomp faalt, waardoor het hartminuut volume (HMV: het volume bloed dat het hart per minuut uitpompt) niet aangepast is aan de behoefte van het lichaam. De oorzaak hiervan is een gedaalde contractiekracht van het hart. Op zijn beurt leidt dit weer tot een daling van de gemiddelde bloeddruk in de slagaderen. Daar de bloeddruk tijdens inspanning moet stijgen is dit een ongunstig effect.
Gevolgen van hartfalen
Aangezien er niets mis is met de skeletspieren, blijft de aanvoer van bloed uit de spieren echter blijft onveranderd. Hierdoor en door de afname van het slagvolume (door de gedaalde contractiekracht) zal de vulling van het hart verhoogd worden. Er blijft na elke slag meer bloed in het hart achter. Op hun beurt reageren de nieren op de verminderde vulling van de bloedvaten met het vasthouden van meer water (vochtretentie). Dit compensatiemechanisme alleen is onvoldoende om het HMV weer te normaliseren, maar het leidt ook tot extra rek van de verzwakte hartspier. Hierdoor komt die in een vicieuze cirkel: Verminderde contractiekracht veroorzaakt een gedaalde bloeddruk, de nieren houden vocht vast, waardoor de aanvoer van bloed naar het hart vergroot wordt. Hierdoor wordt de hartspier meer gerekt, zonder dat het slagvolume kan toenemen. Patiënten merken deze vochtretentie aan de gezwollen enkels. Dit gebeurt als de rechterkamer in zijn pompfunctie faalt.
Als de pompfunctie van de linkerkamer faalt, dan hoopt er bloed op in de long circulatie. Hierdoor stijgt de bloeddruk in de longen, waardoor vocht uit de bloedbaan naar de longblaasjes gaat. Dit geeft een verminderde gasuitwisseling (minder zuurstof opname), die de pompfunctie van de linkerkamer nog meer vermindert.
Andere symptomen
De verlaagde bloeddruk stimuleert het sympathische zenuwstelsel, waardoor de hartfrequentie toeneemt. In de spier zullen bloedvaten vernauwen. Door dit alles duiden mensen met een beginnend hartfalen hun situatie vaak als het gevolg van een afgenomen fysieke conditie. Ook de tragere daling van de hartfrequentie na inspanning wordt in dit licht gezien, evenals de benauwdheid tijdens inspanning. Inderdaad zal die enigszins afnemen na een warming-up, maar benauwdheid hoort nooit op te treden bij lichte inspanning. Een heel goede en betrouwbare methode om hartfalen in een vroeg stadium te onderkennen is een vertraagd herstel na inspanning (zie ‘Wat doet lopen met je lichaam? Deel 2′ ).
Oorzaken van gedaalde contractiekracht
Een daling van de contractiekracht van spieren is meestal te wijten aan een verminderde energiehuishouding. Immers bij elke contractie moet er voldoende snelle energie uit de splitsing van ATP (adenosine tri-fosfaat) naar ADP (adenosine di-fosfaat) vrijkomen. Via aerobe wegen moet het ADP weer razendsnel tot ATP worden gevormd. Het lijkt er sterk op, dat de primaire oorzaak van hartfalen die verminderde energiehuishouding is. En juist dit is goed te trainen, ook bij patiënten met hartfalen. Daarover in het tweede deel.
Hans Keizer
Hans Keizer (opleiding leraar lichamelijke opvoeding en geneeskunde) werkte 35 jaar als arts/fysioloog aan de universiteit Utrecht en Maastricht, waar hij in 1983 promoveerde. Hij was winnaar van de prijs voor Sportgeneeskunde, gasthoogleraar aan de Vrije Universiteit Brussel en de Universiteit Salzburg. Hij was een succesvol atletiektrainer, bondscoach/arts K.N.A.U. en bracht verschillende lopers naar de wereldtop. Hij heeft meer dan 120 wetenschappelijke publicaties op zijn naam.
