Honderd rondjes: het verhaal van Sanders ‘Zatopek’

Onze loopvriend en KBoom-teamgenoot Sander Meijer waagde zich aan ‘De Zatopek’, een knotsgekke training uit de koker van hardloopgrootheid Emil Zatopek die als loper op de 5.000, 10.000 meter en de marathon furore maakte in de jaren ’50. De Zatopek is een van de hardloopgekkigheden die is opgenomen in het boek 12 ongewone beproevingen voor hardlopers van Klaas Boomsma en Koen de Jong. Hier lees je hoe Sander moederziel alleen 100 rondjes op een atletiekbaan rende.

Maandagochtend kwart over 6 gaat de wekker.

Ik strompel slaapdronken richting de badkamer alwaar de koude douche mij zonder mededogen in de realiteit van de nieuwe dag spoelt. De contouren van mijn voornemens voor deze dag, dringen zich op. Uit de mist van de laatste resten slaap doemt de naam op van een marathonlegende. Emil Zatopek. Terwijl ik in de kille huiskamer beneden drie boterhammen aardbeienjam verorber, bekruipt mij een gevoel van lichte vrees.

Emil Zatopek, de marathonlegende, de architect van de beproeving die mij vandaag te wachten staat. Een bizarre training, althans zo lijkt het als je ervan een afstandje naar kijkt. Honderd rondjes op een atletiekbaan, honderd rondjes over het rode tartan. Honderd! Het getal waarmee men Eeuwen verkleint tot een aanvaardbaar decimaal. Honderd! De ultieme limiet wanneer je als kleuter leert tellen. Honderd! Zo oud willen we allemaal wel worden. Een groots getal, een confronterend getal, een getal dat deze ochtend mijn hart sneller doet kloppen, mijn zenuwen prikkelt en al mijn denkkracht en wilskracht mobiliseert tot één punt:
drie uur lang linksom rennen.

Overzichtelijke eenvoud

Wie wil weten wie Emil Zatopek was? Onze looptrainer Klaas heeft op Prorun een prachtig artikel aan hem gewijd. Zatopek stond bekend als een trainingsbeest puur sang, maar ook als een pionier. Een buitengewoon intelligente man die tot grootse daden in staat was.

De beproeving die mij vandaag te wachten staat is dus niet zomaar een wilde gok geweest van iemand die totaal losgezongen van de realiteit er behagen in schepte om tot het uiterste te gaan. Er zit wel degelijk een gedachte achter.

De training kenmerkt zich door overzichtelijke eenvoud. 20 x 200 meter, 40×400 meter 20x 200 meter op een tempo dat niet langzamer is dan marathonpace, maar ook niet sneller dan 10 kilometer pace.

Na elke herhaling steeds 200 meter rustig lopen op een tempo dat je normaal gesproken tijdens je lange duurlopen aanhoudt. Simpeler kan bijna niet, maar tegelijkertijd boezemt die schier oneindige reeks herhalingen ook angst en ontzag in.

Van het hoofd naar het lijf

Ik arriveer even na half 9 met kloppend hart de atletiekbaan achter het Olympisch stadion. Een beter decor is nauwelijks denkbaar als je activiteiten wilt ontplooien in de geest van een Olympische legende.

Ik wil nog even snel naar het toilet, en doe een poging om het gebouw van de atletiekvereniging binnen te komen. Aan de andere kant van de glazen deur staat een man. Hij maakt mij via non-verbale communicatie duidelijk dat ik niet naar binnen mag. Even twijfel ik, maar dan besluit ik om gewoon de training te starten. Bidons klaarzetten, korte warming up en dan de eerste 200 meter dribbelen, gevolgd door de eerste wat aarzelende 200 meter tempo.

Mijn hoofd is als een razende reporter die alles scant en in zich opneemt. Hoe voelen de benen, hoe is mijn ademhaling, komen de tempo’s makkelijk vandaag? Het zal ergens halverwege de eerste serie 200tjes geweest zijn dat ik langzaamaan begin te
aarden. Het lijf is warm, het bloed stroomt, en ik kan eindelijk van het hoofd in het lijf zakken.

En dan begin ik langzaamaan de wonderlijke kracht van deze training te ervaren. Het gevoel van inspanning blijft gelijk, sterker nog ik voel me tijdens de training eigenlijk steeds beter. De motor draait warm en de kilometers vliegen voorbij. De herhalingen werken als een soort mantra. Steeds maar weer 400 versnellen, 200 rus9g, 400 counteren 200 inzakken. 400 alert 200 ontspannen, steeds maar weer eindeloos door, steeds verder uit het hoofd, steeds verder in het lijf.

Zoveel rondjes, zoveel mensen

Drie uur rennen op een atletiekbaan is een wonderlijke ervaring. Een smaldeel van de maatschappij trekt in een nutshell aan me voorbij. Mensen komen, mensen gaan. Schoolklassen met uitgelaten kinderen, een groepje twintigers dat sprintjes trekt, een oudere mevrouw die intens tevreden en volledig zen haar rondjes maakt, een gespierde tarzan die het tartan uit de baan sprint, aannemers die onderhoud plegen aan de baan. En ondertussen zie ik sommigen kijken…. Is die man nou nog steeds rondjes aan het rennen. Kinderen roepen af en toe mij iets na in de trend van ‘Goed bezig, meneer!’ …. Of…… ‘Gaat u nog lang door, meneer?’

De tempo’s vliegen voorbij. Ik kijk op mijn horloge en zie dat ik de 30 kilometer gepasseerd ben. De benen beginnen wat zwaarder te worden, maar het lijf voelt nog goed, de hartslag onder controle en de energietank nog verre van leeg. Na 37 kilometer begint het door te dringen, ik ga het halen, ik ga deze beproeving managen zonder helemaal kapot te gaan. De laatste 10×200 kan ik nog wat versnellen naar 3,45 de kilometer. Na 2 uur en 59 minuten passeer ik de denkbeeldige finish streep. Een gevoel van
euforie maar ook van diepe tevredenheid. Even flitst de verleiding door mijn hoofd om er een marathon van te maken, maar ik besluit om het niet te doen.

Veertig kilometer op een atletiekbaan. Het leek gekkenwerk, maar het bleek uiteindelijk één van de mooiste loopervaringen uit mijn leven.

Bijzondere kracht

Wat onmiddellijk opvalt aan deze training zijn de relatief kleine doseringen op wedstrijdtempo. Waar we normaal gesproken als marathonlopers gewend zijn aan lange tempoblokken, zijn 200 en 400 metertjes natuurlijk speldenprikjes. Maar laat daar nou juist de bijzondere kracht van deze training zitten, want door elke keer terug te kunnen zakken in duurlooptempo ervaar je naarmate de training vordert het geheim van deze training, namelijk dat je gemiddelde hartslag lager blijft dan bij lange blokken op marathonintensiteit. Zo train je eigenlijk constant het juiste energiesysteem en bijbehorende hartslagzone en ben je in staat om in een training de marathonafstand te benaderen, en een niet geringe dosis snelheidsprikkel te raken.

Ook kun je jezelf gedurende de training optimaal verzorgen zonder dat daar per se anderen voor nodig zijn. Je kunt zoveel bidons klaarzetten als je wilt, en op die manier kun je dus je wedstrijd optimaal simuleren als het gaat over voeding en drinken.

Als ik de data van deze training vergelijk met mijn zwaarste training afgelopen voorjaar met lange tempo blokken dan valt onmiddellijk op dat mijn gemiddelde hartslag 12 slagen lager ligt terwijl de training 7 kilometer meer omvang bevat en de buitentemperatuur 5 graden hoger was dan in maart jongstleden.

Ook vergelijk met mijn Rotterdam Marathon 2023 (waar ik mijn persoonlijk record liep) leverde bijzonder interessante data op. Mijn gemiddelde hartslag was daar 172 met een buitentemperatuur van 10 graden Celsius en een tempo van 4.28 gemiddeld per kilometer bij weinig wind.

De Zatopek-training leverde een gemiddelde hartslag op van 160 bij een buiten temperatuur van 15 graden Celsius en een gemiddelde snelheid van eveneens 4,28 per kilometer, maar dan niet in een wedstrijd met voordeel van andere lopers en de adrenaline van een startnummer, maar moederziel alleen op een atletiekbaan. Natuurlijk zeggen cijfers niet alles, maar ook het gevoel tijdens de training was compleet anders dan een marathon op het scherpst van de snede. Het gemak waarmee ik de training finishte heeft mij aangenaam verrast.

Zo verliep ook het herstel de dagen erna. Ik kon de volgende dag fatsoenlijk de trap op en af, en afgezien van een licht pijntje in mijn linkerheup, heb ik geen fysiek malheur aan dit avontuur overgehouden.

Experiment geslaagd

Natuurlijk is het altijd gevaarlijk om al te zware conclusies te trekken, laat staan om 1 enkele training op het schild te hijsen van het einde aller tegenspraak. Een succesvolle marathonvoorbereiding is een keten met vele schakels zoals een goede balans tussen slaap, voeding, training werk en alledaagse beslommeringen. Een gebrekkige voorbereiding red je niet met één ultieme keysessie.
En voor een monstertraining als deze Zatopek-beproeving moet je goed getraind, uitgerust en fit zijn.

Maar ik durf zondermeer te stellen dat deze training zeker het overwegen waard is als je als ervaren marathonloper eens een nieuwe prikkel wilt in je trainingsschema. Maar natuurlijk ook voor de avonturiers en de lopers die van gekke uitdagingen houden. De trainingsdata, de verrassende frisheid waarmee ik de training eindigde, en het vlotte herstel is voor mij het bewijs dat dit een hele goede prikkel is.

Navraag bij Koen de Jong die de Zatopek met Mark Zuurhout en Bas Stigter afgelopen voorjaar liep, gaf dezelfde respons. Ook zij waren aangenaam verrast. De vreugdevolle conclusie is dat dit een geweldig avontuur was, en een indrukwekkende training. En ja, toegegeven, 100 rondjes in je eentje op een atletiekbaan is natuurlijk wel een klein beetje gekkenwerk.

Laat ik het erop houden dat lopers soms prettig gestoord zijn.