Zure sportdranken tasten tandglazuur aan

Door
Guido Vroemen
28 augustus 2019
Zure sportdranken tasten tandglazuur aan
Sportdranken zijn onmisbaar voor de aanvoer van koolhydraten tijdens duurinspanningen, maar vaak ook zeer zuur en dus schadelijk voor het tandglazuur. Voor atleten die veel sportdrank verbruiken, is een bezoek aan de tandarts een absolute aanrader.

Sportdranken zijn in oorsprong ontwikkeld om het verlies aan vocht, elektrolyten en koolhydraten bij sporters aan te vullen. Tegenwoordig zijn ze een heel normaal verschijnsel geworden, niet alleen in de topsport maar ook in de breedtesport. Ze worden overigens ook vaak gebruikt door mensen die niet of nauwelijks actief zijn.
Het vochtverlies dat optreedt tijdens intensieve of langdurige sportbeoefening aanvullen door te drinken, is niet eenvoudig. Aan sportdranken zijn stoffen toegevoegd om de absorptie te versnellen. Ze zijn uiterst nuttig voor sporters om een goede vochtbalans te behouden; ze hebben echter een belangrijk nadeel: erosie van het tandglazuur.

Tandglazuur is het hardste materiaal in het lichaam, maar wanneer het frequent blootgesteld wordt aan zure voedingsmiddelen, smelt het langzaam weg. In een pril beginstadium is hiervan nauwelijks iets te merken. Het glazuur wordt wel glad en glanzend, maar omdat deze aantasting heel het tandoppervlak omvat, merken de meeste mensen dit niet eens op. De erosie van het tandglazuur verloopt immers pijnloos tot vrij laat in het vernietigingsproces. Er is dan ook een groot verschil in de erosie door zuur en de aantasting door tandbederf (cariës) met duidelijk herkenbare gaatjes. Na verloop van tijd wordt het glazuur zo dun dat de gele kleur van het onderliggende tandbeen begint door te kleuren. Uiteindelijk ontstaat er duidelijk zichtbare schade op de plaatsen waar het glazuur volledig verdwenen is. Een specifiek en goed herkenbaar teken dat op erosie kan wijzen, zijn tandvullingen die langzaam steeds meer boven het tandoppervlak gaan uitsteken. Dit kan de indruk weken dat de tandvullingen groter worden, terwijl net de glazuurlaag rondom weggeërodeerd wordt.

Snelle erosie
Tandglazuur is op zijn dikste punt zo’n 2,5 millimeter dik, maar ondanks zijn kwaliteiten blijft het kwetsbaar. Een recent onderzoek berekende dat de blootstelling aan zure sportdrank in vergelijking met water of een neutrale drank de erosie van tandglazuur 3 maal kon versnellen. Dit sluit aan bij vroeger onderzoek dat een erosieversnelling van 7 tot 20 had opgetekend. Er zijn echter grote persoonlijke verschillen die afhangen va het poetsgedrag, het gebruik van neutraliserende voeding (bv. kaas of noten), de speekselvloed, de kwaliteit van het speeksel, enz.

Gemiddeld duurt het tussen 3 en 10 jaar vooraleer de glazuurlaag volledig geërodeerd is door overdreven blootstelling aan zuren. Een aangetaste glazuurlaag vormt een aanzienlijke bedreiging voor de toekomstige gezondheid van het gebit. De tand wordt er aanzienlijk én blijvend door verzwakt en het risico op cariës neemt sterk toe. De schade zou in principe hersteld kunnen worden door een beschermende kunststoflaag over het resterende glazuur te leggen, maar deze behandeling houdt zoveel nadelen in dat ze niet aangeraden wordt. Dit betekent dat de schade definitief is.

Neutralisatie

Normaal prikkelt zure voeding of zure drank de speekselvloed en worden de zuren vrij snel geneutraliseerd, al kan de blootstelling aan het zuur tot 2 minuten duren. Atleten die zeer frequent kleine slokken drinken en de drank nog even in de mond rondspoelen, kunnen hun blootstelling aan de zuren zo aanzienlijk verlengen. Bij uitdroging of bij atleten met een droge mond en weinig speeksel kan het echter tot 30 minuten duren vooraleer de zuren geneutraliseerd zijn en de toestand in de mond weer normaal is. Het risico op glazuurerosie neemt in zulke omstandigheden sterk toe. Sportdranken zijn sterk aangezuurd: ze bevatten zelfs tot 300 g citroenzuur per liter. Erosie treedt op als de pH of zuurtegraad lager is dan 5,5.

Er zijn drie verklaringen voor het feit dat sporters een groter risico lopen op erosie van het tandglazuur:

Er zijn drie verklaringen voor het feit dat sporters een groter risico lopen op erosie van het tandglazuur:
-uitdroging, met als gevolg minder speekselvloed; 
-zeer frequent kleine slokken drinken, waardoor het milieu in de mond langer zuur blijft; 
-gebruik van dranken met een lage pH, zoals sportdrank of fruitsap. 
Sporters die tijdens langdurige sportbeoefening regelmatig sportdrank met kleine slokjes drinken, hebben een verhoogd risico op tanderosie.

Zure dranken

Zuren lijken geen invloed te hebben op de sportprestatie. Ze maken de sportdrank vooral frisser en fruitiger zodat hij aangenamer wordt om drinken. De zuurheid van sportdranken valt echter niet op omdat ze tegelijk ook veel suiker bevatten. Vaak wordt citroenzuur of andere organische zuren toegevoegd aan een sportdrank om de smaak te verbeteren. Deze organische bestanddelen voorkomen ook dat microbiologische organismen zich ontwikkelen in de drank en daardoor blijft de drank ook langer houdbaar. Vanuit een fysiologisch standpunt is er geen enkel voordeel van een grotere hoeveelheid zuur in de drank. Bovendien is een hoge zuurgraad ook voor het gebit niet aan te raden. Het lijkt erop dat hoe minder zuur de drank is, hoe sneller de maaglediging en dus de aanvoer van koolhydraten en water.
Het toevoegen van calcium zou het risico op erosie ook verminderen, maar dit zou de smaak negatief beïnvloeden.
Bij dranken is niet alleen de zuurheid belangrijk voor de bedreiging van het glazuur, maar ook het gemak waarmee ze geneutraliseerd kunnen worden. 

Preventie

De beste dorstlesser is water. Voor de meeste sporten geldt dat wanneer je niet langer dan een uur traint, het drinken van water volstaat om het vochtverlies aan te vullen. Tijdens langdurig sporten kan de extra aanvoer van koolhydraten door sportdranken je energieniveau op peil houden. Voor atleten die veel sportdrank verbruiken, is een bezoek aan de tandarts een absolute aanrader ter controle van mogelijke schade. 

Preventieve maatregelen zijn:

Drink liever enkele malen een grote slok dan vele kleine slokjes. Slik de sportdrank onmiddellijk door. Hou hem niet in de mond. 
Spoel de mond steeds na met water. Dus neem 1 bidon met sportdrank mee op de fiets en 1 bidon met water.

Geef de voorkeur aan sportdranken met de hoogste pH (liefst meer dan 5,5). Dit is niet eenvoudig: de pH staat meestal niet op de verpakking vermeld. Kauwgom stimuleert de speekselvloed en zo de bescherming tegen zuur. Kies in elk geval voor suikervrije kauwgom. 

Wacht na het drinken van sportdrank minstens 1 uur alvorens de tanden te poetsen en gebruik een zachte tandenborstel. 
Bezoek minstens halfjaarlijks je tandarts.

Onderzoek:
Int J Sports Med. 2011 May 17. Elite Athletes and Oral Health.
Bryant S, McLaughlin K, Morgaine K, Drummond B.

Guido Vroemen, sportarts
www.smamiddennederland.nl 
Guido@sportarts.org 

  • Deel dit artikel
  • Facebook
  • Twitter
  • LinkedIn
  • Google+
  • Mail dit artikel:
  • Mail
Auteur
Guido
Guido Vroemen
Guido   Vroemen

Guido Vroemen

redacteur

Verplicht Verplicht
Verplicht
  • Ton Stoop
    Beste Guido, Is er een overzicht van sportdranken met pH groter dan 5,5? (Ik heb op mijn kop gehad van mijn tandarts!) Hartelijke groet, Ton
    Reactie geplaatst op 08/01/19 om 16:22 uur
  • Jim
    Kun je preciezer zijn over de merken sportdranken of smaken die je om deze reden beter kunt vermijden?
    Reactie geplaatst op 25/09/17 om 20:38 uur

Loopkalender

22
september