Hardlopend de overgang door deel 1: Een veranderend lichaam

Door
Miriam van Reijen
17 juli 2017 00:00
Hardlopend de overgang door deel 1: Een veranderend lichaam
Om beter te presteren zul je hard moeten trainen. Om af te vallen zul je minder moeten eten of meer moeten bewegen. Een en een is twee. Maar op sommige lichamelijke processen heb je een stuk minder invloed. Wanneer je in de overgang komt met de daaropvolgende menopauze verandert je lichaam behoorlijk onder invloed van hormoonschommelingen. Wat zijn die veranderingen precies? Hebben die invloed op je prestatie. En kun je het jezelf misschien ook wat makkelijker maken? Ondanks dat elke vrouw er mee te maken krijgt is er weinig over bekend. Prorun dook in de literatuur, sprak met (ervarings)deskundigen en vat het samen in twee delen. Hardlopend de overgang door.

Een vroege of late menopauze
De postmenopauze is de periode na de overgang waarin de menstruatie volledig uitblijft. Deze periode begint gemiddeld op 51 leeftijd maar kent een grote spreiding. Bij 1 tot 2% is het al voor het 40e jaar zover terwijl anderen er pas na hun 60 jarige jaar mee in aanraking komen.

Rondom de menopauze maakt je lichaam zo’n 50% minder oestrogeen en progesteron aan. Hierdoor verliest het voortplantingssysteem van je lichaam zijn functie. Bovendien spelen deze hormonen een grote rol bij de energiehuishouding en lichaamssamenstelling van je lichaam. Met als gevolg grote lichamelijke veranderingen als een toename in vet rondom je organen, een afname in botdichtheid en een afname in spiermassa en kracht. Al hardlopend en krachttrainend kun je een aantal van deze processen een halt toeroepen.

Verlies van spiermassa
Niet alleen de hormonen oestrogeen en progesteron dalen aanzienlijk rondom de menopauze. Ook het zogenaamde prohormoon DHEA daalt aanzienlijk. Een prohormoon is in feite een bouwstof voor andere hormonen. DHEA kan veranderen in de geslachtshormonen oestrogeen en androgeen. En speelt een belangrijke rol bij het behoud van je spieren. Naast DHEA daalt ook de concentratie GH (groeihormoon) en het eiwit IGF-1. Een van de belangrijkste gevolgen van deze hormoondalingen is een vermindering van spiermassa. De hormonen en eiwitten zijn namelijk nodig om de spieren die je hebt te behouden en nieuwe spieren aan te maken als gevolg van training. Na de menopauze wordt behoud van je spieren een stuk moeilijker. Ook is het zo dat je lijf minder makkelijk spiermassa opbouwt als gevolg van training. De receptoren (ontvangers in het lichaam) die normaal gesproken reageren op krachttraining zijn minder ontvankelijk voor het signaal om nieuwe spieren op te bouwen.

Gemiddeld verlies je vanaf de menopauze zo’n 0.4 tot 0.8 kg spiermassa per tien jaar. Het verlies aan spiermassa wordt ook wel sarcopenia genoemd.

Bredere taille; de schuld van minder oestrogeen
Tegelijkertijd met de afname van spieren is er bij veel vrouwen een stijging van vet rond- en in de spieren waar te nemen rondom de menopauze. Dit is vooral te wijten aan een bepaalde stof in het lichaam: LPL. LPL zorgt er voor dat vet in het lichaam gebruikt wordt als brandstof. Deze stof is minder actief tijdens en na de menopauze waardoor de opslag van vetmassa in de spieren toeneemt. En waar oestrogeen er voor de menopauze voor zorgt dat minder vet wordt opgeslagen rondom de buik, gaat door een daling van dit hormoon juist veel van het vet naar die regio. Een duidelijke verklaring waarom je op latere leeftijd vrijwel onmogelijk een slanke taille kunt houden. Een vervelende bijwerking is dat vet rondom de buik (en dus de organen) een groter risico geeft op diabetes en insuline ongevoeligheid.

Botontkalking
Een ander gevolg van de schommelingen in je hormonen is een vermindering van de kwaliteit van je botten. Ze worden poreuzer waardoor je gevoeliger bent voor (stress)fracturen. Er wordt geschat dat bijna eenderde van de vrouwen (ongemerkt) te maken heeft met verminderde botdichtheid. 

Aandoeningen aan je hart
Na de overgang neemt bij vrouwen het risico op hartaandoeningen behoorlijk toe. Vooral vrouwen die op vroege leeftijd al menopausaal zijn (hun laatste menstruatie hebben gehad) hebben een verhoogd risico. De vergrote kans is te wijten aan enerzijds de daling van oestrogeen (een hartbeschermend hormoon) en anderzijds een toename in gewicht en vetmassa dat kan leiden tot een hogere bloeddruk, een hoger cholesterol en diabetes. Alle risicofactoren voor het ontwikkelen van een hartaandoening. 

Opvliegers
Veel vrouwen vinden opvliegers een van de vervelendste symptomen van de overgang. In een paar seconden stijgt je lichaamstemperatuur een aantal graden waardoor het zweet je letterlijk uitbreekt. Meer dan driekwart van de vrouwen krijgt er mee te maken, soms wel meerdere keren per uur. Heb je erg veel last van opvliegers? Er is een lichtpunt. Vrouwen die er vaker mee te maken hebben lopen een verminderd risico op hartaandoeningen en borstkanker. Het verminderde risico op hartaandoeningen heeft er waarschijnlijk mee te maken dat de opvliegers de conditie van de hart- en bloedvaten in conditie houdt of dat vrouwen met sterke hart- en bloedvaten beter in staat zijn de overtollige warmte via hun vaten af te voeren.

Een ander mogelijkheid is dat opvliegers mogelijk een beschermend effect hebben op hartaandoeningen en borstkanker. Hoe dit werkt in het lichaam in nog onbekend.

Borstkanker
Na je laatste menstruatie heb je een groter risico op het ontwikkelen van borstkanker. De meerderheid van de vrouwen met borstkanker ontwikkelt deze ziekte boven de 50 jaar. Dit komt waarschijnlijk door een samenspel van veranderingen; een vermindering van hormonen, een toename van vetmassa en een verandering van lichamelijke activiteit.

Stress
Het lichaam maakt voortdurende vrije radicalen aan. De anti-oxidanten die je deels binnenkrijgt via je voeding maken deze vrije radicalen onschadelijk. Met het ouder worden neemt het aantal vrije radicalen toen en de hoeveelheid anti-oxidanten af. Met als gevolg zogenaamde oxidatieve stress in het lichaam. En oxidatieve stress zorgt voor het afsterven van cellen, onder andere de cellen van de mitochondrieën. Mitochondrieën zijn als het ware de energiefabriekjes van de cellen en heel belangrijk voor een goede conditie en sterke spieren.

Conclusie
Zoals je hebt kunnen lezen vinden er rondom de menopauze allerlei lichamelijke processen plaats. Deze zijn te wijten aan een verandering van de hormoonbalans in je lichaam. Volgende week doet Prorun uit de doeken hoe je met loop- en krachttraining deels van deze veranderingen kan beperken.

Klik hier voor deel 2 

  • Deel dit artikel
  • Facebook
  • Twitter
  • LinkedIn
  • Google+
  • Mail dit artikel:
  • Mail
Auteur
Miriam
Miriam van Reijen
Miriam van  Reijen

Miriam van Reijen

redacteur

Studeerde Ontwikkelingseconomie in Wageningen en Bewegingswetenschappen aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Na haar studie verlegde ze haar focus naar de atletiek en haalde als ambitieuze atlete in 2009, 2010, 2011 en 2014 het podium tijdens de NK-marathon en duathlon met een persoonlijke beste tijd van 2h41. Naast het lopen schrijft ze over voeding, hardlopen en training en schreef ze het Hardloperskookboek (AP, 2013). 

Verplicht Verplicht
Verplicht


Verplicht

Reload Image
  • Nog geen reacties aanwezig.

Loopkalender

18
augustus